اپلیکیشن زینگ | باربری آنلاین
زینگ - سامانه جامع حمل و نقل

تماس تلفنی
 
گفتگو آنلاین
 
دانلود زینگ
خانه دانلود اپلیکیشن زینگ آشنایی با زینگ فروشگاه خدمات اطلاعاتی همکاری با ما تماس با ما
زینگ - سامانه جامع حمل و نقل کشوری

تماس تلفنی

گفتگو آنلاین

دانلود زینگ

جستجو
کشتیرانی
حمل زمینی
وانت
حمل هوایی
مشاوره و اجرا صادرات واردات ترخیص

الکترونگاتیویته، کاربرد و روند تغییرات آن:
به میزان تمایل نسبی یک اتم برای کشیدن الکترون های پیوندی به سمت هسته خود، الکترونگاتیویته یا الکترونگاتیوی (Electronegativity) گفته می شود.

الکترونگاتیویته

فاصله الکترون های لایه آخر از هسته اتم نقش مهمی در الکترونگاتیویته بازی می کند. تمایل عناصر به گرفتن یا دادن الکترون های ظرفیت متفاوت می باشد. عنصری که به گرفتن الکترون تمایل بیشتری داشته باشد الکترونگاتیوتر خواهد بود.

تعریف الکترونگاتیویته:
اتم های مختلف در جدول تناوبی به دلیل اختلاف در بارهای هسته ای، و قطعا اثر پوششی و حفاظتی هسته بر روی لایه های داخلی، تمایل متفاوتی به الکترون های اتم همسایه نشان می دهند. توانایی یک عنصر برای جذب و نگه داشتن الکترون ها را الکترونگاتیویتی می نامند.

توجه داشته باشید که الکترونگاتیویته خاصیت یک اتم منفرد نیست، بلکه خاصیت یک اتم شرکت کننده در یک پیوند است. الکترونگاتیوی، به روش های مختلفی تعریف شده است که تعدادی از آنها، در ادامه توضیح داده می شوند.

الکترونگاتیویته پاولینگ:
متداول ترین مقیاس که مبتنی بر مقادیر تجربی انرژی های پیوندی می باشد مقیاس پاولینگ است. همان طور که می دانید پیوند کووالانسی میان دو اتم متفاوت و ناجور هسته (مثلا پیوند A-B) قویتر از میانگین قدرت پیوند های اتم های جور هسته A-A و B-B می باشد. میزان انرژی اضافی، به قدر مطلق بار جزئی و اختلاف الکترونگاتیوی دو اتم درگیر در پیوند وابسته است. پاولینگ با انجام یکسری معادلات ریاضی توانست مقدار الکترونگاتیویته اتم ها را محاسبه کند.

الکترونگاتیویته آلرد-روکر:
بر طبق این تعریف، عناصری که بار هسته ای موثر بزرگ و شعاع کوالانسی کوچکی داشته باشند، الکترونگاتیویته بیشتری نشان می دهند. این عناصر در نزدیکی اتم فلوئور در جدول تناوبی قرار گرفته اند. در این روش برای تشخیص الکترونگاتیوی از میدان الکتریکی بر سطح اتم استفاده شده است.

الکترونگاتیویته مولیکن:
مولیکن فرض کرد که توزیع الکترون ها در طی تشکیل پیوند، به صورتی انجام می شود که در آن یک اتم به کاتیون و اتم دیگر به آنیون تبدیل شود. در واقع الکترونگاتیویته را بر پایه و اساس داده های به دست آمده از طیف های اتمی تعریف کرد.

مفهوم الکترونگاتیویته و نسبی بودن آن:
متاسفانه روشی ساده و مستقیم برای اندازه گیری الکترونگاتیویته وجود ندارد. در واقع اعداد پیشنهادی به الکترونگاتیوی اتم ها دقیق نبوده و نسبی می باشند. در این مقیاس نسبی، به الکترونگاتیوترین عنصر (اتم فلوئور)، الکترونگاتیویته 4 نسبت داده شده است. بنابراین الکترونگاتیویته سایر اتم ها نسبت به اتم فلوئور به صورت نسبی محاسبه می شود.

نکته مهم اینست که در این مقیاس، به دلیل اینکه گازهای نجیب به تعداد کافی ترکیب های شیمیایی تشکیل نمی دهند، عددی برای آنها در نظر گرفته نشده است. علاوه بر آن در مقادیر الکترونگاتیوی عناصر، اعداد منفی نداریم.

آیا الکترو نگاتیویته یک عنصر همیشه مقداری ثابت است؟
همان طور که بیان شد مقدار الکترونگاتیوی اتم ها دقیق نمی باشد و یک مفهوم نیمه کمی محسوب می شود. زیرا مقدار الکترونگاتیویته یک اتم علاوه بر ساختمان آن اتم به عوامل دیگری از جمله به تعداد و ماهیت اتم های متصل به آن و همچنین به وضعیت اوربیتال های اتم (نوع هیبریداسیون اوربیتال ها) نیز بستگی دارد. به عنوان مثال احتمالا الکترونگاتیوی فسفر در مولکول PCl5 با الکترونگاتیوی آن در مولکول PCl3 تفاوت دارد.

از طرفی دیگر اتم کربن را در ترکیباتی نظیر CH4، CHCl3، CHBr3 و CHCl3CH3 در نظر بگیرید. در تمامی این ترکیبات هیبریداسیون اوربیتال های اتم کربن، SP3 می باشد، اما میزان قطبیت پیوندهای اطراف اتم کربن متفاوت اند. بنابراین میزان بار الکتریکی القایی بر روی اتم کربن متفاوت می باشد و الکترونگاتیویته کربن در هر یک از آنها با یکدیگر تفاوت دارد.

درباره اوربیتال های هیبریدی تنها به ذکر این نکته بسنده می کنیم که هر چه سهم اوربیتال S در هیبریداسیون بیشتر باشد الکترونگاتیویته نیز بیشتر خواهد بود. به هر حال الکترونگاتیوی اتم ها را معمولا به عنوان یک عدد ثابت در نظر می گیرند اما توجه داشته باشید که نباید مقادیر الکترونگاتیویته را مبنای محاسبات دقیق قرار داد.

تغییرات الکترونگاتیویته عناصر:
به طور کلی می توان گفت که الکترونگاتیویته عناصر با افزایش تعداد الکترون های لایه ظرفیت و در نتیجه افزایش بار موثر هسته و همچنین کاهش اندازه اتم افزایش می یابد. تفاوت مقدار الکترونگاتیویته عناصر در دوره نسبت به تفاوت الکترونگاتیویته آنها در گروه بیشتر می باشد. این تغییرات را در دو دسته مجزا بررسی می کنیم.

تغییرات الکترونگاتیویته عناصر در یک دوره:
در یک دوره از جدول تناوبی و با افزایش عدد اتمی، اندازه شعاع کووالانسی اتم به تدریج کاهش یافته، بنابراین مقدار بار موثر هسته آن به تدریج افزایش می یابد. هر دو عامل ذکر شده سبب بیشتر شدن الکترونگاتیوی اتم ها می شود. در نتیجه در طول هر دوره و با حرکت از سمت چپ جدول به سمت راست، الکترونگاتیوی اتم ها به تدریج افزایش می یابد.

از طرفی، تفاوت بین اندازه شعاع کووالانسی عناصر واسطه هر دوره، نسبتا پایین است، بنابراین اختلاف الکترونگاتیوی بین آنها زیاد چشمگیر نمی باشد.

تغییرات الکترونگاتیویته عناصر در یک گروه:
در یک گروه از جدول تناوبی و با افزایش عدد اتمی، به طور همزمان اندازه شعاع کووالانسی اتم و مقدار بار موثر هسته آن افزایش می یابد. دو عامل اصلی موثر بر الکترونگاتیوی در اینجا در جهت عکس یکدیگر عمل می کنند. اما، در واقع میزان افزایش شعاع کووالانسی عناصر بر میزان افزایش مقدار بار موثر هسته آنها غلبه دارد.

بنابراین با افزایش عدد اتمی الکترونگاتیوی عناصر در یک گروه کاهش می یابد. در مورد عناصر واسطه نیز همین روند مشاهده می شود، یعنی با افزایش عدد اتمی الکترونگاتیوی کاهش می یابد.

کمترین و بیشترین میزان الکترونگاتیویته:
به طور کلی در جدول تناوبی، در هر دوره از چپ به راست، الکترونگاتیویته افزایش و در هر گروه از بالا به پایین کاهش پیدا می کند. بنابراین بدون در نظر گرفتن گازهای نجیب، الکترونگاتیوترین عناصر، در گوشه بالای سمت راست جدول تناوبی و کمترین الکترونگاتیوی مربوط به عناصری است که در گوشه پایین سمت چپ جدول قرار گرفته اند. بر این اساس اتم فلوئور دارای بیشترین الکترونگاتیوی و اتم سزیم کمترین الکترونگاتیوی را در بین عناصر دارند.

الکتروپوزیتیویته:
به توانایی یک عنصر در از دست دادن الکترون ها الکتروپوزیتیویته گفته می شود، بنابراین این خاصیت متضاد خاصیت الکترونگاتیویته می باشد. این خاصیت از ویژگی های فلزات محسوب می شود، و تمایل به تشکیل کاتیون را نشان می دهد. هرچه خصوصیات فلزی یک عنصر بیشتر باشد، الکتروپوزیتیوتر است.

فلزات گروه اول (فلزات قلیایی) تنها یک الکترون در لایه ظرفیت خود دارند، این الکترون از هسته فاصله داشته و جاذبه کمی از هسته را احساس می کند، پس به راحتی جدا می شود. بنابراین الکتروپوزیتیوترین عناصر، فلزات قلیایی می باشند. در واقع این فلزات انرژی یونش پایینی دارند.

روند تغییرات الکتروپوزیتیویته در جدول تناوبی کاملا برعکس روند تغییرات الکتروپوزیتیوی می باشد. در حقیقت الکتروپوزیتیویته در امتداد یک دوره از سمت چپ به راست کاهش یافته و در طول یک گروه با افزایش شعاع کووالانسی افزایش می یابد.

کاربردهای الکترونگاتیویته:

  • 1- از مقادیر الکترونگاتیویته برای تعیین میزان واکنش پذیری فلزات و نا فلزات استفاده می شود. همان طور که می دانید الکترونگاتیویته غیر فلزات زیاد است، بنابراین تمایل قوی برای جذب الکترون های والانس دارند. از طرف دیگر الکترونگاتیوی فلزات پایین می باشد و بر طبق آن جاذبه کمی برای الکترون های والانس نشان می دهند. برای پیشگویی واکنش پذیری عناصر، دانستن موقعیت عنصر در جدول تناوبی مفید است.
  • 2- از مقادیر الکترونگاتیویته برای پیش بینی و تعیین نوع پیوند های یک ترکیب استفاده می کنند. اگر اختلاف الکترونگاتیوی دو عنصری که با هم ترکیب می شوند زیاد باشد (در حدود 7/1 و بالاتر)، ترکیب حاصله یک ترکیب یونی خواهد بود. به عنوان مثال اختلاف الکترونگانیوی دو عنصر سدیم و کلر برابر با 3/2 می باشد، بنابراین NaCl یک ترکیب یونی است.
  • 3- از مقادیر الکترونگاتیویته برای پیش بینی خصلت پیوند های کووالانسی یک ترکیب می توان کمک گرفت. در واقع اختلاف الکترونگاتیویته بین عناصر درگیر در پیوند، میزان قطبی بودن آن پیوند را نشان می دهد. اگر اختلاف الکترونگاتیوی بین دو اتم درگیر در پیوند، صفر و یا خیلی کوچک باشد (تا اختلاف 4/0) پیوند کووالانسی غیر قطبی در نظر گرفته می شود.

هر چه اختلاف الکترونگاتیویته بین دو اتم درگیر در پیوند، بیشتر باشد (در محدوده 4/0 تا 7/1)، پیوند کووالانسی حاصله قطبی تر خواهد بود. در این پیوند ها، اتمی که الکترونگاتیوی بیشتری دارد، جفت الکترون های پیوندی را به سمت خودش می کشد و بار جزئی منفی خواهد داشت. بنابراین در این مولکول ها یک سر مثبت و یک سر منفی وجود داشته و مولکول کووالانسی قطبی خواهیم داشت.

الکترونگاتیویته و قطبیت کلی مولکول:
همان طور که در بخش قبلی بیان شد، الکترونگاتیویته میزان قطبیت پیوند های شیمیایی بین اتم های درگیر در پیوند های یک مولکول را تعیین می کند. اما عامل اصلی در تعیین قطبیت کلی یک مولکول نیست، زیرا مولکول ممکن است دارای مرکز تقارن باشد. بنابراین یک مولکول می تواند علی رغم داشتن پیوند های قطبی، مولکولی ناقطبی باشد.

از طرفی در مولکول های دو اتمی جور هسته، الکترونگاتیوی دو اتم درگیر در پیوند یکسان بوده، بنابراین تمایل اتم های دو طرف پیوند برای جذب الکترون های پیوندی برابر می باشد. در این حالت پیوند کووالانسی خالص تشکیل شده است و مولکول هم ناقطبی خواهد بود.

کشتیرانی
حمل زمینی
وانت
حمل هوایی
مشاوره و اجرا صادرات واردات ترخیص
نظر شما
نام و نام خانوادگی:

شماره تماس (نمایش داده نمی شود):

کد امنیتی: captcha

متن پیام: (نظر شما پس از بررسی منتشر خواهد شد)


مطالب مرتبط:
مخفی کردن >>