اپلیکیشن زینگ | باربری آنلاین
زینگ - سامانه جامع حمل و نقل

تماس تلفنی
 
گفتگو آنلاین
 
دانلود زینگ
خانه دانلود اپلیکیشن زینگ آشنایی با زینگ فروشگاه خدمات اطلاعاتی همکاری با ما تماس با ما
زینگ - سامانه جامع حمل و نقل کشوری

تماس تلفنی

گفتگو آنلاین

دانلود زینگ

جستجو
کشتیرانی
حمل زمینی
وانت
حمل هوایی
مشاوره و اجرا صادرات واردات ترخیص

هیدروکربن های آروماتیک یا حلقوی در واقع دسته وسیعی از ترکیبات آلی را شامل می شوند. این ترکیبات ساختاری حلقوی و مسطح دارند و دارای پیوند های دوگانه (پای π) و یگانه (سیگما σ) می باشند.

هیدروکربن_آروماتیک

فرمول شیمیایی این ترکیبات به صورت CnHn است. این ترکیبات با وجود درجه غیر اشباعی بالا (به دلیل وجود الکترون های π زیاد در سیستم) پایدارند و مقاومت زیادی را نسبت به انجام واکنش های افزایشی نشان می دهند.

دلیلی که به این ترکیبات آروماتیک یا حلقوی می گویند این است که کلمه آروماتیک به معنی بوی خوش و معطر است. بسیاری از این ترکیبات، بوی شیرین و معطری را به مشام می رسانند. البته باید توجه داشت که تمامی ترکیبات آروماتیک، بوی شیرین و معطری ندارند و الزاما اگر ترکیبی بوی شیرین داشت در دسته ترکیبات آروماتیک قرار نمی گیرد.

خصوصیات و ویژگی های آروماتیک:
مهم ترین سوالی که در ابتدا با آن مواجه میشویم این است که اصلا ترکیب آروماتیک چیست؟ یک ترکیب آروماتیک، ترکیبی است که از قاعدهی هوکل پیروی کند. بنابراین این ترکیبات باید سه شرط زیر را داشته باشند:

  • 1- سیستم حلقوی باشد. تمام یا قسمتی از آن ترکیب حتما مسطح بوده و همچنین الکترون های π آن، در رزونانس کامل باشند.
  • 2- هیبرید اتم های کربن در ترکیب آروماتیک، sp² باشد.
  • 3- تعداد الکترون های شرکت کننده در رزونانس، از قاعده 2n+4 که n در آن 0، 1، 2، 3 و …. است (قاعده هوکل) پیروی کنند.

هتروسیکل های آروماتیک:
ترکیب هتروسیکل آروماتیک چیست؟ اگر به تعریف ترکیبات آروماتیک دقت کنید، متوجه میشوید که هیچ کجا گفته نشده که تمام اتم های یک ترکیب آروماتیک باید حتما کربن باشند. بنابراین اتم های اکسیژن، نیتروژن، گوگرد و یا حتی سایر عناصر نیز می توانند در ساختار حلقه قرار بگیرند. در واقع هترواتم ها، اوربیتال های خالی و یا جفت الکترون های غیر پیوندی خود را در رزونانس حلقه شرکت داده و ترکیبات آروماتیک ایجاد می کنند.

این ترکیبات، با نام هتروسیکل های آروماتیک شناخته می شوند. یکی از مشهور ترین حلقه های این دسته از ترکیبات، پیریدین (Pyridine) است. پیریدین ساختاری شبیه به حلقه ی بنزن دارد و تنها تفاوتشان در اینست که اتم نیتروژن در حلقه شش عضوی، جایگزین یک گروه CH شده است.

نکته قابل ذکر اینست که الکترون های غیر پیوندی اتم نیتروژن، در رزوناس حلقه شرکت نمی کنند اما سه جفت الکترون π در رزونانس حلقه مشارکت دارند. بنابراین حلقه از قاعده هوکل پیروی می کند.

در جملات بالا درباره هیدروکربن های آروماتیک و هتروسیکل های آروماتیکی که دارای حلقه های شش عضوی بودند صحبت کردیم. اما با توجه به تعریف آروماتیسیته، لزومی ندارد که ترکیب مورد نظر حتما دارای حلقه بنزنی باشد.

به آن دسته از ترکیبات آروماتیک که از قانون هوکل پیروی می کنند اما در ساختار خود حلقه بنزن ندارند، هتروآرن (Heteroarenes) می گویند. در این ترکیبات، اگر فقط یک اتم کربن با یک هترواتم جایگزین شود، هتروآرن هایی به نام های فوران (شامل اکسیژن)، پیرول (شامل نیتروژن) و تیوفن (شامل گوگرد) تشکیل می شوند.

دسته بندی هیدروکربن های آروماتیک:
تقسیم بندی هیدروکربن های آروماتیک بستگی به تعداد حلقه ها دارد. بنابراین این ترکیبات به دو دسته تک حلقه ای یا مونو سیکلیک (Monocyclic Aromatic Hydrocarbon) که به طور مختصر با (MAH) و چند حلقه ای یا پلی سیکلیک (Polycyclic Aromatic Hydrocarbon) که به اختصار با (PAH) نشان داده می شوند تقسیم می گردند.

هیدروکربن های آروماتیک تک حلقه ای:
ساده ترین و مهم ترین هیدروکربن آروماتیک تک حلقه ای، بنزن است. ساختار بنزن با فرمول شیمیایی C6H6، اولین بار توسط ککوله بیان شد. او دو ساختار که در محل قرار گرفتن پیوند های π با یکدیگر فرق دارند پیشنهاد داد.

بعد از آن، دانشمندان بر اساس شواهد به دست آمده و بررسی های انجام شده ساختار رزونانس را برای حلقه بنزن پیشنهاد دادند. در این ساختار، بنزن به صورت یک شش ضلعی با یک حلقه در درون آن نشان داده می شود. این حلقه مرکزی تعداد الکترون ها را مشخص نمی کند اما یکسان بودن پیوندهای کربن-کربن را نمایش می دهد.

هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای:
هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای، به گروهی از هیدروکربن های آروماتیک که از دو یا چند حلقه آروماتیک جوش خورده تشکیل شده باشند گفته می شود. بنابراین قاعدتا، در ساختار این هیدروکربن ها، چند اتم کربن مشترک وجود دارد. در ساختار این ترکیبات پلی سیکلیک آروماتیک، تنها اتم های کربن و هیدروژن وجود دارد، بنابراین قاعدتا بسیاری از خواص شیمیایی حلقه بنزن را نشان می دهند.

یکی از ساده ترین و مشهورترین ترکیب در گروه هیدروکربن های آروماتیک پلی سیکلیک، نفتالین است که از جوش خوردن دو حلقه بنزن تشکیل شده است. بنابراین نفتالین هم مانند بنزن دارای ساختار رزونانسی می باشد. برای آشنایی بیشتر با نفتالین می توانید به مقاله آشنایی با کاربردهای گسترده و جالب نفتالین در نشریه جهان شیمی فیزیک رجوع نمایید.

این دسته از هیدروکربن ها را می توان به دو دسته سبک (2 تا 3 حلقه) و سنگین (4 حلقه و بیشتر از آن) طبقه بندی کرد. این هیدروکربن ها حلالیت کمی در آب دارند، اما در حلال های آلی بهتر حل می شوند. از طرفی، با افزایش تعداد حلقه ها، حلالیت کاهش مییابد.

متاسفانه بسیاری از ترکیبات هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای سمی و سرطان زا می باشند و خطری جدی برای سلامتی انسان ایجاد می کنند. متاسفانه این ترکیب های چند حلقه ای آروماتیک هم در منابع طبیعی وجود دارند و هم از طریق انسان به محیط اضافه می-شوند.

ترکیبات آنتی آروماتیک یا غیر آروماتیک:
غیر از هیدروکربن های آروماتیک، ترکیبات آنتی آروماتیک یا غیر آروماتیک نیز وجود دارند. تعداد الکترون های π مزدوج در ترکیبات آنتی آروماتیک به صورت n4 است، که n در آن عددی مثبت و غیر صفر می باشد. در واقع، ترکیبات آنتی آروماتیک می توانند تمام شرایط یک ترکیب آروماتیک را داشته باشند، اما فقط تعداد الکترون های π مزدوج در آنها از قاعده هوکل پیروی نکند.

بنابراین اگر یک ترکیب حلقوی، مسطح و ظاهر مزدوج داشته باشند می تواند آروماتیک نباشد. توجه داشته باشید که اگر در سیستمی، الکترون های π به صورت مستقر وجود داشته باشند و در رزونانس شرکت نکنند (در واقع ترکیب فاقد پیوند π مزدوج باشد)، سیستم غیر آروماتیک است. این ترکیبات به دلیل ناپایداری، به شدت واکنش پذیرند.

خواص و ویژگی های هیدروکربن های آروماتیک:
از جمله ویژگی های هیدروکربن های آروماتیک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • 1- هیدروکربن های آروماتیک در دسته مواد خوشبو و معطر قرار می گیرند.
  • 2- این ترکیبات خصلت آروماتیک دارند.
  • 3- گرمای سوختن و گرمای هیدروژن دار شدن پایینی دارند.
  • 4- نسبت اتم های کربن- هیدروژن در این ترکیبات بالاست.
  • 5- تمایل زیادی برای شرکت در واکنش های افزایشی نشان نمی دهند. اما در واکنش های جانشینی شرکت می کنند.
  • 6- در هنگام سوختن، به سرعت با اکسیژن واکنش داده و علاوه بر تولید آب و اکسید های کربن، انرژی به صورت گرما و نور (شعله ای زرد رنگ و همراه با دوده) آزاد می کنند.
  • 7- هرچه تعداد الکترون های شرکت کننده در رزونانس، بیشتر باشد، پایداری نسبی بالاتر است.

واکنش ها در هیدروکربن های آروماتیک:
همان طور که در ابتدای این مقاله بیان شد، هیدروکربن های آروماتیک با وجود سیر نشده بودن، ترکیباتی بسیار پایدارند. بنابراین، تمایلی به شرکت در واکنش های افزایشی ندارند. مهم ترین واکنش هایی که هیدروکربن های آروماتیک در آن شرکت می کنند، واکنش های جانشینی است. واکنش های جانشینی را می توان به دو دسته واکنش های جانشینی آروماتیک هسته دوست (نوکلئوفیلی) و واکنش های جانشینی آروماتیک الکترون دوستی (الکتروفیلی) طبقه بندی کرد.

در واکنش های جانشینی الکترون دوستی آروماتیک، اتم هیدروژن در ساختار حلقه آروماتیک با اتم ها یا گروه های دیگر جایگزین می شود. از جمله این واکنش ها می توان به هالوژندار کردن (هالوژناسیون)، نیترودارکردن (نیتراسیون)، سولفوندارکردن (سولفوناسیون)، آلکیل دار کردن فریدل-کرافتس (آلکیلاسیون) و آسیل دار کردن فریدل-کرافتس (آسیلاسیون) اشاره کرد.

در واکنش های جانشینی هسته دوستی آروماتیک، یک گروه ترک کننده (مانند یک هالید) در ساختار حلقه آروماتیک با یک عامل هسته دوست جایگزین می شود. همانطور که مشخص است، هیدروکربن های آروماتیکی که بر روی حلقه آروماتیک خود دارای استخلاف الکترون کشنده باشند می توانند واکنش جانشینی هسته دوستی آروماتیک را انجام دهند.

توجه داشته باشید که اگر بخش حلقوی هیدروکربن های آروماتیک، دارای زنجیر جانبی آلکیلی باشد، این زنجیره می تواند در حضور اکسید کننده های قوی، اکسید شود. از طرفی، واکنش های رادیکالی جانشینی بر روی زنجیر جانبی آلکیلی هیدروکربن های آروماتیک امکان پذیر است. علاوه بر واکنش های جانشینی بیان شده در بالا، هیدروکربن های آروماتیک می توانند در هیدروژناسیون و واکنش های کوپلینگ (مزدوج شدن یا جفت شدن) نیز شرکت کنند.

نکته قابل توجه در هیدروژناسیون این است که، بخش آلیفاتیک سیستم راحت تر از بخش حلقوی آن وارد واکنش هیدروژناسیون می شود. هیدروژناسیون بخش آروماتیک نیازمند دما و فشار بالاتری می باشد. محصول هیدروژناسیون ترکیبات آرن، حلقه های سیرشده است.

واکنش کوپلینگ چیست؟
به متصل شدن دو ماده ی اولیه ی هیدروکربنی با کمک یک کاتالیزور فلزی کوپلینگ می گویند که محصول واکنش یه ساختار واحد می باشد. واکنش های کوپلینگ را بر اساس نوع مواده اولیه و کاتالیزور استفاده شده به دو دسته ی کوپلینگ جور (Homocoupling) و کوپلینگ ناجور یا متقاطع (Heterocoupling or Cross-coupling) تقسیم می کنند. در اثر شرکت هیدروکربن های آروماتیک در واکنش های کوپلینگ سه نوع پیوند کربن-کربن، کربن-اکسیژن و کربن-نیتروژن تشکیل می شود.

کاربرد های هیدروکربن های آروماتیک:
بسته به نوع هیدروکربن های آروماتیک، این دسته از مواد کاربردهای زیادی در زندگی انسان دارند. اما سوال مهم این است که مهم ترین کاربرد هیدروکربن های آروماتیک چیست؟ باید بدانید که از این ترکیبات به طور عمده به عنوان سوخت استفاده می شود.

همچنین از بیشتر هیدروکربن های آروماتیک سنگین در صنایع رنگ و رزین (به عنوان حلال) استفاده می کنند. نکته جالب توجه اینجاست که هیدروکربن های آروماتیک حتی در بدن انسان نیز (نوکلئیک اسیدها و آمینو اسیدها) وجود دارند.

در ادامه مقاله چند نمونه دیگر از سایر کاربردهای هیدروکربن های آروماتیک بیان شده است. به عنوان مثال می توان به کاربرد این ترکیبات در سنتز داروها، صنایع غذایی، روان کننده ها، حلال ها، جوهر چاپ، فیبرها، چسب ها، ضد عفونی کننده ها، ضد کپک ها، گندزدا ها، حشره کش ها، ماده اولیه در ساخت فوم و پلاستیک، درزگیرهای سیلیکونی، تولید ماده اولیه الیاف مصنوعی، تولید ماده اولیه پلی استرها، ماده اصلی در ساخت مواد منفجره (TNT)، مدارهای الکترونیکی، سنسورهای صنعتی، صنایع خودروسازی، جلوگیری کننده از بید زدن لباس ها، فرش ها و همچنین پارچه های پشمی و سایر مواد شیمیایی اشاره کرد.

نامگذاری هیدروکربن های آروماتیک:
نامگذاری هیدروکربن های آروماتیک چگونه انجام می شود؟ هیدروکربن های آروماتیک نسبت به سایر مواد آلی دارای نام های متداول تری می باشند. بنابراین نامگذاری این ترکیبات به طور کامل از قواعد آیوپاک پیروی نمی کند.

اگر ترکیب مورد نظر همزمان دارای قسمت های غیر حلقوی و حلقوی است و بخش غیر حلقوی ترکیب کوچک تر از بخش حلقوی آن باشد، بخش حلقوی به عنوان قسمت اصلی و بخش غیر حلقوی به عنوان استخلاف یا شاخه در نظر گرفته می شود.

اگر هیدروکربن آروماتیک تنها شامل یک حلقه بنزن تک استخلافی باشد، کلمه بنزن به عنوان نام اصلی استفاده می شود. در واقع در این حالت، نام گروه یا استخلاف حلقه به صورت پیشوند قبل از کلمه بنزن نوشته می شود (مثلا نیتروبنزن). حال اگر دو استخلاف داشته باشیم، برای نشان دادن محل قرار گرفتن استخلاف ها از پیشوند های اورتو، متا یا پارا استفاده میکنیم.

جهت نامگذاری مشتقات سه استخلافی بنزن لازم است که از شماره برای ذکر موقعیت استخلاف ها استفاده شود. توجه داشته باشید که در هنگام نامگذاری ترکیبات سه استخلافه باید کوچک ترین عدد های ممکن به استخلاف ها برسد و همچنین ترتیب الفبایی نام استخلاف ها رعایت شود.

اگر خود حلقه بنزن در ساختار به صورت استخلاف باشد، در نامگذاری ترکیب از کلمه فنیل استفاده می گردد. همچنین، برخی از مشتقات بنزن، نام مخصوصی داشته و به آن نام مشهورند. به عنوان مثال هیدروکسی بنزن را با نام فنل یا متیل بنزن را با نام تولوئن می شناسیم.

کشتیرانی
حمل زمینی
وانت
حمل هوایی
مشاوره و اجرا صادرات واردات ترخیص
نظر شما
نام و نام خانوادگی:

شماره تماس (نمایش داده نمی شود):

کد امنیتی: captcha

متن پیام: (نظر شما پس از بررسی منتشر خواهد شد)


مطالب مرتبط:
مخفی کردن >>